• A

Koszary Dragonów


Opis

Koszary Dragonów położone są w południowo-zachodniej części Zatorza, w bezpośrednim sąsiedztwie linii kolejowej oraz rzeki Łyny. Teren przecina ul. Dąbrowskiego oraz ul. Gietkowską łączące wschodnią część Śródmieścia oraz Zatorza z Likusami. Zabudowa jest bezpośrednio skomunikowana z al. Wojska Polskiego, która stanowi drogę krajową (tranzytową) prowadzącą z Olsztynka przez Olsztyn w kierunku Lidzbarka Warmińskiego, Bartoszyc i granicy państwa. Aby łatwiej uzmysłowić sobie zasięg tego obszaru dodajmy, że dziś są tam zlokalizowane m.in. budynek II Liceum Ogólnokształcącego, gmach Teatru im. S. Jaracza, parcela po b. kinie „Kopernik”, a nawet budynek ratusza.

Dzieje Koszar Dragonów

Opisywane zabudowy powstały w zbliżonym czasie – w latach 80. XIX w. na ówczesnych obrzeżach miasta – wzgórzu podmiejskim zwanym już w 1772 r. „Die Soja”. Nazwa „Soja” („Soya”) pochodzi z czasów przedrozbiorowych. Była w powszechnym obiegu przez cały XIX i na początku XX. Była również używana przez miejscowych jeszcze w czasach polskiej Warmii, przed rozbiorami Polski. W 1817 r. opisywany obszar zajmowała działka ogrodowa stanowiąca służbowe uposażenie leśniczego miejskiego. Począwszy od 1862 r. na wzgórzu znajdowały się ogrody mieszczan, a teren był podzielony na działki. Naturalną granicą wzgórza, a tym samym i mieszczańskich ogrodów, była dzisiejsza ul. Skłodowskiej-Curie. Ten stan rzeczy zburzyła budowa linii kolejowej. W 1869 r. wydzielono pod torowisko pas gruntu przecinający dotychczasowe wzgórze. Konsekwencję tego stanowił zakup terenu położonego na północ od planowanego torowiska przez Parafię Katolicką Św. Jakuba, która przejęła go z myślą o urządzeniu na nim cmentarza. Pierwsze pochówki miały miejsce w 1869 r. Na przełomie 1880 i 1881 r. na północ od cmentarza, przy ówczesnej ul. Dobromiejskiej powstała rzeźnia miejska (rozbudowywana i przebudowywana do 1902 r.). Nieco później od pierwszych obiektów rzeźni zaczął powstawać zespół koszar kawalerii (przy obecnej ul. Gietkowskiej i Dąbrowskiego). W 1883 r. zapadła decyzja o przeniesieniu do Olsztyna pułku kawalerii – 10. Wschodniopruskiego Pułku Dragonów z Metzu w Lotaryngii. Lokalizacja nowych koszar nie była przypadkowa. Z uwagi na korzystną lokalizację przy trasie kolejowej, a jednocześnie niedużą odległość od historycznego centrum miasta oraz małe zagęszczenie zabudowy w tym rejonie, obszar przeznaczony na cmentarz katolicki doskonale nadawał się na budowę obszernych i rozbudowanych koszar. Roboty budowlane rozpoczęto w 1884 r. Prowadziły je wyłonione w przetargu bartoszyckie przedsiębiorstwa Wurma i Spaktera, a cegłę z cegielni w Drulitach k. Pasłęka dostarczała firma z Torunia. Dla ułatwienia dowozu materiałów, a na koniec także żołnierzy, wybudowano bocznicę kolejową. Do połowy 1885 r. trwały prace przygotowawcze, tzn. plantowanie terenu i wykonywanie wykopów pod fundamenty. Ostatecznie koszary były gotowe na przyjęcie pułku w lutym 1886 r. (z wyjątkiem kasyna, które zostało oddane do użytkowania latem). Jeszcze w 1886 r. rozpoczęto budowę obiektów urzędu prowiantowego podlegającego dowództwu garnizonu. W 1887 r. oddano do użytku pierwsze budynki, w tym budynek piekarni. Dalsza rozbudowa urzędu trwała do 1905 r. Budynki w tym okresie powstawały na wschód od wcześniejszych, przy granicy z zespołem rzeźni miejskiej. Około 1914 r. bocznicę kolejową przedłużono i wprowadzono w zespół koszarowy. Po I wojnie światowej przeprowadzono modernizację istniejącej zabudowy, w tym w latach 30. koszarowców zlokalizowanych wzdłuż obecnej ul. Gietkowskiej, ale także podejmowano się budowy nowych obiektów. Po II wojnie światowej koszary przypadły wojsku polskiemu, które na przełomie lat 50. i 60. minionego w. dokonało modernizacji budynków i przebudowało wiele z nich, zyskując w ten sposób dodatkowe powierzchnie użytkowe („odziedziczone” po poprzednikach budynki zostały podwyższone). Wraz ze schyłkiem PRL budynki w większości przeszły pod administrację Gminy Olsztyn, a następnie zostały oddane na wynajem prywatnym użytkownikom.

Perspektywy

Charakter dokonanych przekształceń układu przestrzennego oraz stopień zachowania substancji zabytkowej poszczególnych budynków nadal pozwala ustalić, a następnie przywrócić przedwojenne rozplanowanie koszar oraz pierwotną formę poszczególnych budynków. Dlatego należałoby rozważyć taką formułę modernizacji i adaptacji opisywanych obiektów, która uwzględniłaby potrzeby zachowania m.in.: historycznego ukształtowania terenu, czytelności układu przestrzennego koszar (jako założenia z czterema, prostokątnymi dziedzińcami), zabudowy historycznej (tzn. powstałej przed II wojną światową), historycznych ciągów komunikacyjnych, istniejącej zieleni, zbiornika wodnego znajdującego się we wschodniej części północnego dziedzińca, a także usunięcia zabudowy współczesnej – bezwartościowej i burzącej pierwotną kompozycję przestrzenną.

Prekonsultacje

W końcu maja powołano międzywydziałowy zespół, odpowiedzialny za wypracowanie koncepcji nowego zagospodarowania terenu byłych Koszar Dragonów w obszarze ulicy Gietkowskiej i Dąbrowskiego. Ustalono, że na etapie planowania rewitalizacji Koszar konieczne jest przeprowadzenie konsultacji społecznych. Powinny one uwzględniać potrzeby mieszkańców Olsztyna, wytyczyć cele i funkcje obszaru oraz jego obiektów. Etap konsultacji poprzedzą prekonsultacje, które pozwolą określić „warunki brzegowe” dla rewitalizacji Koszarów Dragonów. Celem prekonsultacji z udziałem ekspertów zewnętrznych jest wyeliminowanie życzeniowego myślenia o koszarach na rzecz realnych rozwiązań pod względem zarówno konserwatorskim i architektonicznym, jak też inwestorskim, z poszanowaniem kontekstu historycznego i polityki planowania przestrzennego Urzędu Miasta w tym rejonie Olsztyna.


Aktualnie w Urzędzie Miasta Olsztyna trwają prace nad uszczegółowieniem harmonogramu realizacji dalszych etapów procesu rewitalizacji Koszar Dragonów. Jak było wielokrotnie wspominane, etapem po prekonsultacjach - zakończonych  Konferencją w Koszarach - będą konsultacje, do których już dzisiaj zapraszamy wszystkich mieszkańców Olsztyna.

 

Pliki do pobrania

Lokalizacja Google maps